ურანი • Uranium

Jacques_Bertaux_-_Prise_du_palais_des_Tuileries_-_1793
მაშინ, როცა ევროპაში მძვინვარებდა გამათავისუფლებელი რევოლუციები , ეს მავანი- 800px-Martin_Heinrich_Klaprothმარტინ კლეპროტი სულ ს320px-Na2U2O7ხვა რამით იყო დაკავებული. ის თავის ლაბორატორიაში ნატრიუმის დიურანატთან მუშაობდა -Na2U2O7·6H2O- Sodium diuranate or Yellow uranium oxide—>

ის ფიქრობდა, რომ ყვითელი ოქსიდის უკან იმალებოდა ახალი ელემენტი. ნაერთს ხის ნახშირთან აცხელებდა, საბოლოოდ კი მიიღო შავი ფხვნილი (ურანის ოქსიდი) და ჩათვალა, რომ აღმოაჩინა ახალი მეტალი და დაარქვა ახალი პლანეტის-ურანის სახელი, რომელიც 8 წლით ადრე აღმოეჩინათ და ის თავის მხრივ ანტიკური ცის ღმერთის სახელს ატარებდა.800px-Uranus2

აღსანიშნავია ისიც, რომ ქართულად ელემენტს, პლანეტას და ქალაქს ირანში ზუსტად ერთნაირი სახელი ჰქვია. ლათინურად კი თითოეული სხვანაირად იწერება. ამიტომ ჩვენ Uraniums შევეხებით. 800px-Aion_mosaic_Glyptothek_Munich_W504

Lets forget Ur anus for a while.

გავიდა ნახევარი საუკუნე და მეტალური ურანის მიღება საბოლოოდ შეძლო ევგენი პოლიგოტმა ურანის ტეტრაქლორიდის გაცხელებით კალიუმთან.

ამის შემდეგ კაცობრიობას კიდევ ნახევარი საუკუნე დასჭირდა, რომ აღმოეჩინა ურანის რადიოაქტიური თვისებები.Becquerel_plate 1896 წელს ჰენრი ბეკერელმა პარიზში სულ შემთხვევით დატოვა K2UO2(SO4)2 –potassium uranyl sulfate- კალიუმის ურანილ ფოსფატი  გაუმჟღავნებელი ფოტოგრაფიული ფირფიტის მახლობლად  უჯრაში. შემდეგ აღმოაჩინა, იგი დაიბურა და მიხვდა, რომ ეს სავარაუდოდ გამოწვეული იქნებოდა უხილავი სინათლით, ურანის გამოსხივებით.

 

სტანდარტულად: Screenshot_6

  • Z-92
  • პერიოდი-7
  • კატეგორია-აქტინოიდი
  • ატომური მასა-238,0289
  • ელექტრონული კონფიგურაცია-[Rn]5f36d1 7s2
  • შრეები-2, 8, 18, 32, 21, 9, 2
  • ბუნებრივი მდგომარეობა-მყარი
  • დნობის ტემპერატურა-1405.5 K
  • დუღილის ტემპერატურა-4404 K
  • აღნაგობა-Screenshot_7

 

fig3Crab_Nebulaსაიდან წარმოიშვა ურანი? მეტიც საიდან გაჩნდა ის ჩვენს პლანეტაზე? რა თქმა უნდა, ვარსკვლავებიდან. სუპერნოვა არის მიზეზი იმისა, თუ რატომ არსებობს რკინაზე მძიმე ელემენტები სამყაროში, და ისევე როგორც სხვები, ურანიც სავარაუდოდ გიგანტი ვარსკვლავების სიცოცხლის დასასრულს წარმოიშვა და მოხვდა დედამიწაზეც.

ურანი ერთ-ერთი ფართოდ გავრცელებული ელემენტია, ჰაერში, წყალში. ის შეიძლება იყოს თქვენს ქოთანში, თუ სახლში ყვავილები გაქვთ. თუმცა ძირითადი მასა მადნებშია თავმოყრილი. ის 40-ჯერ უფრო უხვად მოიპოვება დედამიწის ქანებში ვიდრე ვერცხლი.

ურანის, თორიუმისა და კალიუმ-40 ის დაშლა დედამიწის მანტიაში ფიქრობენ რომ წყაროა ტემპერატურისა, რომელიც ინარჩუნებს გარე მანტიას, სითხეს და ამოძრავებს ტექტონიკურ ფილებს.

არ გეგონოთ რომ მხოლოდ მიწაშია გავრცელებული, ის ოკეანეებში, ზღვის წყლებშიც და ზოგადად ყველგან გხვდება. რა თქმა უნდა, განსხვავდება კონცენტრაციები, ისევე როგორც სხვა მეტალური ელემენტები ურანი ძალიან ბევრი მინერალის შემადგენლობაში შედის.

ისინი ორ ნაწილად იყოფა.

Primary uranium minerals– უშუალოდ ურანის მინერალები (ურანით მდიდარი)

ურანინიტი UO2
კოფინიტი U(SiO4)1–x(OH)4x
ბრანეტიტი UTi2O6
დავიდიტი (REE)(Y,U)(Ti,Fe3+)20O38
თუჩოლიტი Uranium-bearing pyrobitumen

 

Secondary uranium minerals-მეორეული მინერალები 

 

აუტინიტი Ca(UO2)2(PO4)2 x 8-12 H2O
კარნოტიტი K2(UO2)2(VO4)2 x 1–3 H2O
გამიტი რეზინისმაგვარი ამორფული მიქსტურა
სალეიტი Mg(UO2)2(PO4)2 x 10 H2O
ტორბერნიტი Cu(UO2)2(PO4)2 x 12 H2O
ტაიამუნიტი Ca(UO2)2(VO4)2 x 5-8 H2O
ურანოცირციტი Ba(UO2)2(PO4)2 x 8-10 H2O
ურანოფანი Ca(UO2)2(HSiO4)2 x 5 H2O
ზეუნერიტი Cu(UO2)2(AsO4)2 x 8-10 H2O

 

მათგან ყველაზე მნიშვნელოვანი და ალბათ ლამაზიც არის ტორბერნიტი- Mineral from hellsWlWsLqასე უწოდებენ მას და იგი მსოფლიოში გავრცელებული 10 ყველაზე საშიში მინერალიდან მე-4 ადგილს იკავებს. მწვანე კრისტალები წარმოქმნილია ურანის ფოსფორისა და სპილენძის კომპლექსური რეაქციების შედეგად. ლამაზმა მინერალმა არაერთი კოლექციონერი აცდუნა. ჯიბის ხელა ჩერნობილიდან ურანის გამოსხივება რომ დავივიწყოთ, ლეტალური რადონი ნელნელა გამოიყოფა ამ ცხელი ქვებიდან და მარტივი მისახვედრია, რას იწვევს.

6abcc5df52047cecec2e0c295949bd1c

მიუხედავად ამდენწლიანი მოხმარებისა, ურანი ქანებში კიდევ დიდი რაოდენობით არსებობს და სავარაუდო გათვლებით  85 წელი ეყოფა კაცობრიობას. მივედით მთავარ კითხვამდე:

მაშ რატომაა ურანი ასეთი ძვირი?

The fault in our isotopes:

Screenshot_8
ბუნებრივად ურანი გავრცელებულია 3 იზოტოპის სახით uranium-238 (99.28% ), uranium-235 (0.71%), და uranium-234 (0.0054%). სამივე რადიოაქტიულია. რომლებიც ასხივებენ ალფა ნაწილაკს. ამას გარდა კიდევ 5 იზოტოპი არსებობს:

ურანი-239, რომელიც წარმოიქმნება მაშინ, როცა 238U განიცდის სპონტანურ დაშლას, ათავისუფლებს რა ნეიტრონებს სხვა 238U  ატომი შეიკავშირებს მას.

ურანი-237 ურანი, რომელიც ფორმირებულია, როცა 238იანი დაიჭერს ერთ ნეიტრონს მაგრამ 2ს ათავისუფლებს და შემდგომ იშლება  ნეპტუნიუმ-237– ად.

ურანი-233, რომელიც ფორმირდება დაშლის ჯაჭვურ რეაქციაში ნეპტუნიუმამდე. და 236 უ და 240, რომლებიც გვხვდებიან პლუტინიუმ-244  დაშლის დროს.  ფიქრობენ, რომ თორიუმ-232 როცა განიცდის ორმაგ ბეტა დაშლას, მაშინ მან უნდა წარმოქმნას ურანი-232, მაგრამ ეს ექსპერიმენტით არაა დამტკიცებული.

ურანი-238 არის ყველაზე სტაბილური იზოტოპი, რომელსაც ნახევარდაშლის პერიოდი აქვს დაახლოებით 468×109 უხეშად, დედამიწის ასაკის ოდენობის. ურან-235-ის ნახევარდაშლის პერიოდი არის 7.13×108 წელი, ხოლო 234იანის 2.48×105 . ბუნებრივი ურანის შემთხვევაში ალფა ნაწილაკების  49% ეკუთვნის  ურან-238 ატომს და დანარჩენი 49% ურან-234-ს (რადგან ეს უკანასკნელი წინასგანაა ფორმირებული) და დაახლოებით 2% ურან-235-ს.

როცა დედამიწა იყო ახალგაზრდა, სავარაუდოდ 1/5 მისი ურანისა იყო ურანი-235, შესაბამისად ურანი-234 იყო ბევრად ნაკლები.

s2sxHh6

ურანი238 ძირთადად ალფა ნაწილაკებს ასხივებს, ხანდახან კი განიცდის სპონტანურ დაშლას, რომელსაც ბირთვული დაშლის ურანის სერიები ეწოდება. მისი ჯაჭვური რეაქცია 18 წევრიანია და საბოლოოდ რკინა-206-მდე იშლება სხვადასხვა გზების გავლით.

ურან-235-ის დაშლა მოიცავს 15 წევრს და საბოლოოდ რკინა-207 მდე იშლება და ა.შ

რა არის აქედან მნიშვნელოვანი? ის, რომ ურანი ძვირია მისი ერთადერთი იზოტოპის ურან-235-ის გამო, რომელიც დედამიწაზე არსებული მთელი ურანის 1%-ზე ნაკლებია. სწორედ ეს იზოტოპი გამოიყენება ატომურ ბომბებსა და რეაქტორებში. ამას კი მოგვიანებით შევეხებით.

უმჯობესია ჯერ გავიგოთ თვითონ ურანის თვისებებისა და გამოყენების შესახებ:

გასუფთავების შედეგად, ურანი, როგორც სხვა თითქმის ყველა მეტალი მოვერცხლისფრო- თეთრია. ვერცხლისა და ურანის კოვზები ალბათ ერთნაირად გამოიყურება. რადიოაქტიული გასუფთავებულ ურანს ნაკლებად თუ ეთქმის. იგი საკმაოდ მტკიცეა, რომ გაკაწროს მინა და თითქმის ისეთივე, როგორც ტიტანი, როდიუმი, და ნიუბიუმი.ezgif-748481204

ოდნავ პარამაგნიტულ თვისებებსაც ამჟღავნესბს,
ცუდი ელექტროგამტარი.
მისი სიმკვრივე ტყვიას აჭარბებს და ოდნავ თუ ჩამორჩება ვოლფრამს და ოქროს.

ურანი თითქმის ყველა არამეტალთან ურთიერთქმედებს-ინერტული აირებისა და მათი ნაერთების გარდა.

არამეტალი პირობები პროდუქტი
F2 20oC, UF6
Cl2 180oC ნარევი UCl4, UCl5, UCl6
Br2 650oC, UBr4
I2 350oC UI3, UI4
S 250—300oC
500oC წვით
US2, U2S3
Se 250—300oC
500oC წვით
USe2, U2Se3
N2 450—700oC UN1.75
UN2
UN
P 600—1000oC U3P4
C 800—1200oC UC, UC2

 

მარილმჟავასა და აზოტმჟავაში იხსნება, თუმცა სხვა უჟანგბადო მჟავები მარილმჟავას გარდა ძალიან ნელა მოქმედებენ ურანზე.

მეტალური ურანი ცივ წყალთანაც კი შედის რეაქციაში:

\mathsf{U + 2H_2O \ \xrightarrow{t}\ UO_2 + 2H_2 \uparrow}

ჰაერზე ურანი იფარება მუქი ფენით, ურანის ოქსიდით- ურანინიტით.

მადნებიდან მას ქიმიურად გამოყოფენ და გადაჰყავთ ურანის დიოქსიდში, რათა ინდუსტრიაში მარტივად გამოსაყენებელი გახადონ.

7 კილოგრამი 235იანი ურანია საკმარისი ატომური ბომბის დასამზადებლად, პირველი ატომური ბომბი -little boy- სწორედ მასზე იყო დაფუძვნებული.

ურანს აქვს 3 ალოტროპიული ფორმა:

α რომბული 668 °C.  მდე
β ტეტრაგონალური 668 °C -775 °C.
γ მოცულობა ცენტრირებული > 775 °C ეს არის ყველაზე მარტივად ჭედადი ფორმა.

sXsSW8v

სანამ ურანის უნიკალურ თვისებებს და ზოგადად ურანს აღმოაჩენდნენ, მისი ოქსიდი (ძირითადად), ურანინიტი UO2 მოიპოვებოდა ‘’ბონუს’’ პროდუქტად სხვადასხვა მაღაროებში. გამოყენების მიზანი არ გასცდენია ა.წ.-ით პირველი საუკუნისას, როცა რომში მას კერამიკის შესაფერადებლად იყენებდნენ. ურანი ბოლო პერიოდამდე გამოიყენებოდა მინის წარმოებაში შემაფერადებელ აგენტად.

დღეს:

რა თქმა უნდა, ატომური ბომბებისა და რეაქტორების გარდა, ურანი სხვა რამისთვისაც გამოიყენება.

სამხედრო სფეროში უდიდესი გამოყენება ჰპოვა ურანის სიმტკიცემ. (DU)- ეს არის 235U იზოტოპებისგან გათავისუფლებული ურანი, რომელიც შელღვობილია ტიტანთან და მოლიბდენთან. მაღალი სისწრაფისა და ზეწოლის შედეგად, მისი სიმკვრივე, სიმაგრე და პიროფორულობა საშუალებას იძლევა გამოიყენონ მძიმედ შეიარაღებული სამიზნეების მარტივად გასანადგურებლად. ტანკები და სხვა მძიმე საბრძოლო სატრანსპორტო საშუალებები შესაძლებელია ასევე დაიფაროს DU-ს ფირფიტებისგან.

DU-სგან დაფარული კონტეინერები გამოიყენება ასევე რადიოაქტიული მატერიალების გადასატანად, როცა თვითონ მეტალიც რადიოაქტიულია. ის ტყვიაზე ეფექტურია რადგან შეუძლია გაუძლოს ისეთ რადიოაქტიურ წყაროებს, როგორიც რადიუმია. DU-მ გამოყენება ჰპოვა სხვადასხვა სახის კომპასებსა და საკვლევი სისტემების მოწყობილობებში.

რაც შეეხება მის გამოსხივებას ის არც ისეთ დიდ პრობლემას წარმოადგენს, ის “სუსტი ალფა გამომასხივებელი”.

სამოქალაქო სფეროში უმთავრესი რამ, რაც ურანს უკავშირდება ესაა ატომური რეაქტორები- 1 კოლოგრამ ურანს-235 შეუძლია თეორიულად გამოიმუშაოს დაახლოებით 20 ტერაჯოული ენერგია (2×1013) იმდენივე ენერგია, რაზეც დაიხარჯებოდა 1500 ტონა ქვანახშირი.uranium_orbits_wiki

სანამ ურანის რადიოაქტიულობას გაიგებდნენ, ის გამოიყენებოდა ჭურჭლისა და მოყვითალო მინის დასამზადებლად.

ურანის მადნიდან რადიუმის აღმოჩენამ და გამოყოფამ, მარიე კიურის მიერ, ბიძგი მისცა მადნების შემდგომ კვლევებს, ისევ რადიუმის წყაროდ, რომელიც გამოიყენებოდა მნათი საათებისა და სხვადასხვა სატრანსპორტო ნაწილების დასამზადებლად, რამაც ურანის ძალიან დიდი ნაწილი უაზროდ დახარჯა. რადგან 3 ტონა ურანია საჭირო, რათა გამოყო 1 გრამ რადიუმი.

DSCF4666_1600x1200_1024x1024ურანის რადიოაქტიურობის აღმოჩენამ სხვა კიდევ უამრავი გამოყენება მოუძებნა მის თვისებებს.  სანამ კაცობრიობა კარგად გაიაზრებდა გამოსხივების უარყოფით ეფექტებს, დიდი პოპულარობით 800px-U_glass_with_black_lightსარგებლობდა ურანის მინისგან დამზადებული ჭურჭელი, რომელიც ულტრაიისფერი დასხივებისას ანათებდა. მარტივი მისახვედრია, რითი დასრულდებოდა ასეთი ნივთების ქონა სახლში.

238-იანი ურანის იზოტოპის ნახევარდაშლის პერიოდით (4.51×109 years)დაადგინეს უძველესი ქვების ასაკი და შემდგომ მისი დახმარებით შესაძლებელი გახდა თვითონ დედამიწის ასაკის დადგენაც.

მეტალური ურანი ასევე გამოიყენება რენდგენში.

ახლა კი გადავიდეთ ბიძაჩემის უსაყვარლეს თემაზე- ურანის გამდიდრება:

309px-Nuclear_fission.svgარა ერთხელ აღვნიშნეთ, რომ ბუნებაში ურანი-238 მოიპოვება ძირითადად, ურანი 235 -0.72% ია. 235U-ს გაცალკევებას ანუ ერთად კონცენტრირებას გამდიდრებას უწოდებენ. 235იანი ურანისთვის ერთი ნეიტრონის დაჯახება საკმარისია, რათა ბიძგი მისცეს ჯაჭვურ რეაქციას. 235იანი ურანის დაშლის შედეგად გამოტყორცნილი ნეიტრონები(2) უნდა მოხვდეს სხვა 235იან ურანის ატომებს, შემდეგ დანარჩენებს. ეს პროცესი ჯაჭვურად მიმდინარეობს და ამ დროს გამოიყოფა დიდი რაოდენობით ენერგია. არსებობს კრიტიკული მასა და ეს ნიშნავს 235იანი ურანის ატომების ერთობლივ კონკრეტულ მასას, რომლის ნეიტრონის დაჯახებაც აფეთქებას იწვევს და საკმარისია იმისთვის, რომ განხორციელდეს ჯაჭვური რეაქცია.

235-ურანი არის გასაღები ბირთვული რეაქტორისა და ბომბის შესაქმნელად, თუმცა ამ იზოტოპის გამოყოფა და ცალკე დაგროვება არც ისე მარტივია, მიუხედავად იმისა, რომ გამდიდრების ხერხები ათწლეულებს ითვლის, მისი შესრულება პრაქტიკულად ძალიან რთულია და მოითხოვს ძალიან სპეციფიკურ დანადგარებსა და პროცესებს.

ერთ-ერთი უმთავრესი რამ, რაც გამდიდრების პროცესისთვის უნდა ვიცოდეთ, არის ის რომ 235-იანი ურანი ოდნავ მსუბუქია 238იანზე (3 ნეიტრონით).

800px-Gas_centrifuge_cascadeიმისთვის რომ ეს უმცირესი ნაწილი გავაცალკევოთ ბუნებრივი ურანის საბადოდან, ინჟინრები მიმართავენ ქიმიურ რეაქციას და გადაჰყავთ ურანი აირად ფაზაში, ეს ძირითადად ფტორის დახმარებით ხდება. ამის შემდეგ აირად ურანს ათავსებენ ცენტრიფუგის ტუბებში და ეს ტუბები საშუალოდ ადამიანის ზომისაა, ან უფრო დიდი.  თითოეული ტუბი ტრიალებს თავისი ღერძის გარშემო უსაზღვროდ დიდი სიჩქარით და ეს განაპირობებს უფრო მძიმე 238ურანის იზოტოპების ცენტრში დაგროვებას. პროცესის შედეგად ურან-235  ატომები ტუბის კედლებთან უფრო ახლოს თავსდება.

ყოველი ცენტრიფუგირების შემდეგ, ურან-238-ის ძალიან მცირე ნაწილი თავისუფლდება მიქსტურიდან, შესაბამისად ეს ტუბები მრავალჯერადად გამოიყენება. თითოეული ცენტრიფუგა გადასცემს შემდეგს შედარებით „გამდიდრებულ“ აირს და ა.შ. ასეული ათასი ტრიალის შემდეგ, აირი, რომელიც რჩება ტუბში, თითქმის მთლიანად ურან-235-ის ატომებისგან შედგება.

ამის შემდეგ, ინჟინრებს გადაჰყავთ აირადი ურანი მყარ მდგომარეობაში და აძლევენ სასურველ ფორმას, რათა გამოყენებადი იყოს რეაქტორებში. ამ პროცესის სირთულიდან და სიძვირიდან გამომდინარე, მხოლოდ სახელმწიფოების მცირე ნაწილს თუ მიუწვდება ხელი პროცესზე.

უნდა გავითვალისწინოთ ცენტრიფუგის ტუბების სიძვირეც, ისინი იდეალურად სიმეტრიული უნდა იყოს და დამზადებული ისეთი მეტალური შენადნობისგან, რომ გაუძლოს ამხელა წნევას, ბრუნს და იმუშავოს მაქსიმალური გამოსავლით.

downloadამ ყველაფერზე კარგ წარმოდგენას გვიქმნის ამერიკის მიერ ჰიროშიმაში ჩამოგდებული ატომური ბომბის ისტორია. ამერიკის შეერთებულ შტატებს სჭირდებოდა 62 კგ ურანი-235, რომ დაემზადებინა ბომბი. “The Making of the Atomic Bomb” (Simon & Schuster, 1995) –

მიხედვით, ამის მისაღებად მათ გამოიყენეს თითქმის 4 ტონა ურანი და ქვეყნის მთელი ელექტროენერგიის 10%. სტრუქტურის მშენებლობაში მონაწილეობდა 20 000 ადამიანი, 12 000 დანადგარის მართვისთვის. და საბოლოოდ დაჯდა 500$ მილიონზე მეტი (1944წ), დღევანდელი გადმოსახედით, ეს 6 მილიარდ დოლარს უდრის, ან უფრო მეტს.

კონტამინაცია:

საბჭოთა კავშირის მიერ (1950) აშშს (1960) და საფრანგეთის (1970) მიერ ჩატარებული უამრავი მიწისზედა ბირთვული ექსპერიმენტის შედეგად, თუ რამდენიმე ბირთვული რეაქტორის გაჟონვას არ ჩავთვლით, მთელი მსოფლიოს მასშტაბით გაიფანტა საკმაოდ დიდი რაოდენობის ურანის შვილეული იზოტოპები.

1024px-Bikini_Atoll_2001-01-14,_Landsat_7_ETM+,_bands_3-2-1-8.png1946-58 წლებში წელს საბჭოთა კავშირი ატომურ იარაღს ცდიდა კუნძულ ბიკინიზე, რომელმაც შესამჩნევი დაღი დაასვა მას.Louis_Réard_bikini ამ წლებში ფრანგმა დიზაინერმა ლუის რერდმა თავის მიერ შექმნილ საცურაო კოსტუმს უწოდა ბიკინი. კომერციულმა ცდამ არ გაამართლა და ბიკინის გასავრცელებლად ათწლეულები დასჭირდა.

ურანის მადანში მომუშავე ადამიანების უმრავლესობა სიმსივნით ავადდებოდა. 1990 წელს მიღებული კანონის მიხედვით აშშ-ში, 100 000$ იხარჯებოდა მაღაროელებზე, რომლებსაც მსგავსი დიაგნოზი დაუსვეს. tumblr_o3bukiY6vF1uxypzjo4_1280

ცივი ომის დროს საბჭოთა კავშირსა და ამერიკის შეერთებულ შტატებში უსაზღვრო რაოდენობის ურანი იქნა მოგროვებული და დამზადდა უამრავი ბირთვული იარაღი, რომლებიც გამდიდრებულ ურანზე იყო დაფუძვნებული და პლუტონიუმზე, რომელიც ასევე ურანისგან მიიღებოდა.

1991 წელს საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ დაახლოებით შეფასებული 600 ტონა გამდიდრებული ურანი (საკმარისი რო დამზადებულიყო 40 000 ჭურვი) გადანაწილდა სხვადასხვა ადგილებში, მათ შორის ყოფილ საბჭოთა ქვეყნებში.

1993დან 2005 წლამდე ამერიკის შეერთებული შტატების ფედერალურმა მთავრობამ კონტროლზე დახარჯა დაახლოებით $550 000 000, რომ დახმარებოდა ურანისა და პლუტონიუმის საწყობების დაცვაში. ეს ფული გამოყენებული იქნა მარაგის დანადგარების გაუმჯობესებასა და დაცვაზე.

ზეგავლენა გარემოზე:

ურანის გამოსხივებამ შეიძლება ხელი შეუშალოს თირკმელების, ტვინის, ღვიძლისა და გულის ფუნქციონირებას. იმის მიუხედავად, რომ სუსტად რადიოაქტიურია, ურანი არის საკმაოდ ტოქსიკური მეტალი. რადიოლოგიური ეფექტები არის ლოკალური ალფა რადიაციის გამო და ესეც შეეხება მხოლოდ 238U -ის პირდაპირი დაშლის პროცესს. აი, რაც შეეხება ურანილის იონებს, ისინი უკვე სერიოზულ პრობლემებს იწვევენ. ასევე ძალიან საშიშია თვითონ ურანის დაშლის შვილეული იზოტოპები (daughters) რადონი, იოდ-131 ლეტალურია ცოცხალი ორგანიზმებისთვის. თუმცაღა არსებობენ ფრიად საინტერესო ცოცხალი არსებები, რომლებსაც ძალიან მოსწონთ ურანი.

არსებობს ბაქტერიების სახეობა, რომელიც იყენებს ურანს ზრდა განვითარების პროცესში და ართმევს ელექტრონებს. უცვლის ვალენტობასა და ჟანგვის ხარისხს.

ზოგიერთი მიკროორგანიზმს, ისეთი როგორიცაა ციტრობაქტერია, შეუძლია შეისრუტოს ურანი, რომელის კონცენტრაციაც ნორმალურზე მეტია კონკრეტულ გარემოში.  ზოგიერთი ბაქტერია მხოლოდ ურანის იონებზე მოქმედებს.

მცენარეებიც აქტიურად იყენებენ და ითვისებენ ურანს ნიადაგიდან. მცენარის მშრალი მასის 5-60 მემილიარდამდე მერყეობს მისი რაოდენობა, ხეებში კი მან შეიძლება 4 მემილიონედსაც მიაღწიოს.

 

sources:

http://www.periodictable.com/Elements/092/index.pr.html
http://imgur.com/gallery/0NbLz
https://en.wikipedia.org/wiki/Uranium#Halides
http://www.livescience.com/6463-uranium-enriched.html
https://en.wikipedia.org/wiki/Uranium_ore
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D1%80%D0%B0%D0%BD_(%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82)

 

Advertisements

One thought on “ურანი • Uranium

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s